Od czego zacząć wykończenie mieszkania w stanie deweloperskim
Klucze od dewelopera w kieszeni, a w głowie jedno pytanie: od czego właściwie zacząć, żeby nie utonąć w kosztach, bałaganie i ekipie, która zniknie po pierwszej zaliczce. Rynek pełen jest historii o przedłużających się o trzy, sześć, a czasem dziewięć miesięcy remontach, o budżetach przekroczonych o połowę, o płytkach kładzionych na krzywym stropie, bo ktoś zaczął od podłogi zamiast od instalacji. Tymczasem różnica między spokojnym wykończeniem a remontowym koszmarem nie tkwi w szczęściu, tylko w trzech rzeczach: precyzyjnym harmonogramie, twardym kosztorysie i ekipie, która rozumie kolejność technologiczną, a nie tylko „jak się robiło u sąsiada".

- Czym tak naprawdę jest stan deweloperski i co dostajesz w cenie
- Harmonogram prac przy wykończeniu mieszkania deweloperskiego krok po kroku
- Koszt wykończenia mieszkania w stanie deweloperskim i realne widełki cenowe
- Najczęstsze błędy na starcie remontu mieszkania od dewelopera
- Wybór ekipy remontowej bez stresu
- Kredyt hipoteczny na remont mieszkania w stanie deweloperskim
- Formalności, odbiór i gwarancja po remoncie
- FAQ praktyczne: najkrótsze odpowiedzi na najważniejsze pytania
- Checklista 30-punktowa przed startem i po remoncie
Czym tak naprawdę jest stan deweloperski i co dostajesz w cenie
Polskie prawo nie definiuje „stanu deweloperskiego" w żadnej ustawie, co brzmi absurdalnie, ale ma swoje konsekwencje praktyczne. To, co znajdziesz w mieszkaniu po odbiorze, wynika wyłącznie z prospektu informacyjnego i umowy deweloperskiej, a te potrafią się różnić diametralnie między inwestycjami oddalonymi od siebie o dwa kilometry.
Najczęściej spotykany pakiet obejmuje tynki maszynowe na ścianach, wylewkę cementową na podłodze, okna PCV, parapety zewnętrzne, drzwi wejściowe antywłamaniowe, instalację wodno-kanalizacyjną doprowadzoną do punktów, instalację elektryczną z gniazdkami i wypustami oświetleniowymi oraz grzejniki bez zaworów termostatycznych. Czasem pojawia się wentylacja mechaniczna, czasem rekuperator, a czasem jedynie kratka wyciągowa w łazience. Różnice sięgają kilkudziesięciu tysięcy złotych w wartości wykończenia, dlatego przed podpisaniem umowy warto porównać prospekty jak karty techniczne sprzętu AGD.
| Element | Zwykle w cenie | Trzeba dopłacić lub wykonać samodzielnie |
|---|---|---|
| Ściany | Tynk maszynowy gipsowy lub cementowo-wapienny | Gładzie, malowanie, podział pomieszczeń |
| Podłogi | Wylewka cementowa 5-7 cm | Warstwa wyrównująca, izolacja akustyczna, posadzka |
| Okna | PCV trzyszybowe, parapety zewnętrzne | Parapety wewnętrzne, rolety, moskitiery |
| Instalacja elektryczna | Obwód na 16-20 punktów, rozdzielnia | Dodatkowe gniazdka, przesunięcia, smart home |
| Instalacja wod-kan | Piony, podejścia do kuchni i łazienki | Biały montaż, baterie, syfony |
| Ogrzewanie | Grzejniki płytowe bez głowic | Głowice termostatyczne, regulacja |
Zdarza się, że deweloper oddaje lokal „pod klucz" lub w stanie „przygotowanym do malowania", gdzie tynki są już wykończone gładzią, a podłogi mają warstwę wykończeniową. To warianty droższe o 30-60 tys. zł dla 50 m², ale eliminują pierwszy, najbrudniejszy etap. Zanim rzucisz się na planowanie koloru ścian, zajrzyj do umowy i sprawdź normy: tynk wewnętrzny powinien spełniać PN-EN 13279, a wylewka PN-EN 13813.
Harmonogram prac przy wykończeniu mieszkania deweloperskiego krok po kroku
Kolejność prac wynika z fizyki budowli, nie z widzimisię ekipy. Suche mieszanki potrzebują czasu wiązania, farba nie lubi wilgoci, a parkiet nie wybacza nierównego podłoża. Złamanie tej sekwencji oznacza albo demontaż, albo trwałe wady. Poniższy harmonogram zakłada mieszkanie około 50 m² i ekipę doświadczoną w wykończeniach.
Tydzień 1-2: projekt, kosztorys, formalności
Zanim wbije się pierwszy gwóźdź, potrzebujesz projektu aranżacji z rozmieszczeniem gniazdek, wypustów oświetleniowych i punktów hydraulicznych. Architekt wnętrz albo doświadczony kierownik robót przygotuje rzuty, dobierze materiały i stworzy szczegółowy kosztorys wraz z rezerwą 15% na nieprzewidziane wydatki. Na tym etapie ustala się też kolejność dostaw materiałów, bo płytki zamawia się inaczej niż panele, a te inaczej niż armaturę.
Formalnie nie potrzebujesz pozwolenia na budowę ani zgłoszenia, o ile nie zmieniasz układu ścian nośnych. Jeśli przesuwasz ścianki działowe albo ingerujesz w instalację wentylacyjną, konieczne jest zgłoszenie robót budowlanych niewymagających pozwolenia zgodnie z art. 29 Prawa budowlanego. W praktyce większość ekip remontowych wie, co można, a czego nie.
Tydzień 3-4: wyburzenia i ścianki działowe
Stawianie ścianek z bloczków silikatowych, betonu komórkowego lub profili CW z płytami g-k następuje po dokładnym wytyczeniu. Tynki maszynowe w stanie deweloperskim rzadko są idealnie pionowe, dlatego każdą ściankę mierzy się laserem, a nie pionem sznurkowym. Cięcie bloczków generuje ogromne ilości pyłu, więc folia ochronna na oknach i kratki na kanałach wentylacyjnych to obowiązek.
Czas realizacji: ścianki działowe na 50 m² stawia się w 3-5 dni roboczych, a schnięcie zaprawy wymaga kolejnych 5-7 dni przed dalszymi pracami mokrymi. W tym okresie warto zamówić stolarkę okienną, drzwi wewnętrzne i materiały na instalacje, bo ich dostępność potrafi sięgać 4-6 tygodni.
Tydzień 5-7: instalacje
Elektryka i hydraulika to szkielet mieszkania, do którego wraca się wielokrotnie. Kable układa się w peszelach pod tynkiem, a rury PEX-AL-PEX w izolacji termicznej, żeby uniknąć kondensacji i strat ciepła. Równolegle montuje się skrzynki rozdzielcze, rewizje i podejścia pod baterie, pralkę, zmywarkę. Każdy obwód elektryczny musi być zabezpieczony wyłącznikiem nadprądowym o wartości dostosowanej do przekroju przewodu, a obwody z wilgotnymi pomieszczeniami dodatkowo wyłącznikiem różnicowoprądowym 30 mA zgodnie z PN-HD 60364.
Wentylacja wymaga szczególnej uwagi. W mieszkaniach z wentylacją mechaniczną wywiewną kanały muszą pozostać niezakryte i drożne, bo ich zabudowanie to nie kwestia estetyki, lecz bezpieczeństwa. Brak wymiany powietrza w łazience to pleśń w ciągu dwóch sezonów grzewczych.
Tydzień 8-9: sufity podwieszane, gładzie, gruntowanie
Sufity z płyt g-k na stelażu aluminiowym pozwalają ukryć kanały wentylacyjne, poprowadzić oświetlenie punktowe i wyrównać poziom. Po montażu płyty szpachluje się taśmą zbrojącą, a całość pokrywa gładzią gipsową w dwóch warstwach. Gruntowanie ścian poprawia przyczepność farby i zmniejsza jej zużycie nawet o 30%, co przy powierzchni 150-200 m² ścian daje wymierne oszczędności.
Tydzień 10-12: łazienka i kuchnia
Hydroizolacja pod płytkami w łazience to nie opcja, lecz wymóg normy PN-EN 14891. Folia w płynie nakładana w dwóch warstwach krzyżowo, z wtopieniem taśmy uszczelniającej w narożnikach, chroni strop przed wilgocią na dekady. Płytki układa się od drugiego planu, bo przy ścianie z drzwiami widoczne będą tylko docinki, a te lepiej schować za pralką.
Kuchnia wymaga precyzji w rozstawie gniazdek: minimum 4 punkty nad blatem, oddzielne obwody dla zmywarki, piekarnika i lodówki, wypust oświetleniowy nad wyspą. Błędy na tym etapie kosztują kucie tynku po montażu mebli, a więc kilkanaście tysięcy złotych i tygodnie opóźnienia.
Tydzień 13-14: podłogi
Parkiet, panele winylowe LVT lub deska warstwowa trafiają na podłogę jako ostatnie z prac mokrych. Podłoże musi mieć wilgotność poniżej 2% CM dla parkietu litego i poniżej 2,5% dla paneli. Wylewka w stanie deweloperskim potrzebuje zwykle 4-6 tygodni schnięcia, ale przy grubości 5-7 cm i dobrej wentylacji wystarczą 3-4 tygodnie. Pod panele laminowane lub LVT kładzie się podkład akustyczny o grubości 2-3 mm, który tłumi odgłos kroków o 15-20 dB.
Tydzień 15-16: malowanie, montaż osprzętu, oświetlenie
Farba lateksowa matowa na sufitach, zmywalna satynowa na ścianach, dwa razy grunt, dwa razy farba. Po 24 godzinach schnięcia montuje się gniazdka, włączniki, kinkiety, oprawy sufitowe, listwy przypodłogowe. Oświetlenie LED o temperaturze barwowej 3000 K w strefie dziennej i 4000 K w kuchni oraz łazience sprawia, że mieszkanie wygląda spójnie i funkcjonalnie.
| Etap | Czas trwania | Kluczowe ryzyko |
|---|---|---|
| Projekt i kosztorys | 1-2 tygodnie | Brak rezerwy budżetowej |
| Ścianki działowe | 1 tydzień | Nierówne tynki, brak pionu |
| Instalacje | 2-3 tygodnie | Za mało gniazdek, zatkana wentylacja |
| Sufity, gładzie | 1-2 tygodnie | Pył, niedokładne szpachlowanie |
| Łazienka, kuchnia | 2-3 tygodnie | Brak hydroizolacji, złe spadki |
| Podłogi | 1 tydzień | Wilgotne podłoże, złe dylatacje |
| Malowanie i montaże | 1-2 tygodnie | Zamówienia opóźnione, brak osprzętu |
Koszt wykończenia mieszkania w stanie deweloperskim i realne widełki cenowe
Ceny materiałów i robocizny w 2026 roku trzymają się poziomu z drugiej połowy 2025, z korektą w górę o 3-5% w segmencie premium. Dla mieszkania 50 m² rozsądny budżet zamyka się w przedziale 80-130 tys. zł przy standardzie średnim, a warianty ekonomiczny i premium potrafią sięgać odpowiednio 60-80 tys. zł i 130-200 tys. zł. Wszystko zależy od trzech zmiennych: metrażu łazienki, jakości armatury oraz tego, czy kuchnia to gotowy zestaw z marketu, czy meble na wymiar z litego drewna.
| Kategoria | Wariant ekonomiczny | Wariant średni | Wariant premium |
|---|---|---|---|
| Podłogi (materiał + montaż) | 80-150 zł/m² | 200-450 zł/m² | 500-1200 zł/m² |
| Płytki ceramiczne | 60-120 zł/m² | 150-300 zł/m² | 350-800 zł/m² |
| Farba + gładź (materiał) | 25-40 zł/m² ścian | 50-80 zł/m² ścian | 90-150 zł/m² ścian |
| Armatura łazienkowa | 1500-3000 zł | 4000-8000 zł | 10000-25000 zł |
| Kuchnia (zabudowa + AGD) | 12000-20000 zł | 25000-45000 zł | 60000-120000 zł |
| Drzwi wewnętrzne | 400-700 zł/szt. | 900-1800 zł/szt. | 2500-5000 zł/szt. |
| Instalacja elektryczna (punkt) | 120-180 zł | 200-280 zł | 350-500 zł |
| Robocizna ogółem | 25000-35000 zł | 40000-60000 zł | 70000-110000 zł |
Zmiany lokatorskie u dewelopera, takie jak przesunięcie ścianek, gniazdek czy grzejników, kosztują zwykle 15-25% więcej niż to samo wykonane podczas remontu na własną rękę. Wynika to z tego, że ekipa dewelopera pracuje na jego warunkach i materiałach, a Ty płacisz za wygodę i brak gwarancji na poprawki.
W budżecie rezerwa 15% to nie luksus, lecz konieczność. Każdy etap generuje niespodzianki: krzywa wylewka wymaga masy samopoziomującej za 1500-3000 zł, nierówny tynk wymaga dodatkowej warstwy gładzi, a zbyt krótkie podejście wodne zmusza do kucia ściany. Osoby, które odkładają rezerwę, kończą remont w terminie. Reszta szuka dodatkowych środków w połowie prac, co oznacza przestój ekipy i dalsze opóźnienia.
Najczęstsze błędy na starcie remontu mieszkania od dewelopera
Pierwszy błąd to brak projektu. Bez rysunków rozmieszczenia gniazdek, oświetlenia i hydrauliki ekipa improwizuje, a improwizacja w betonie i tynku kosztuje podwójnie. Drugi, równie kosztowny, to zaczynanie od podłóg, zanim zakończą się prace mokre. Tynki i gładzie wymagają wilgoci, która wnika w drewno i panele, powodując pęcznienie i trwałe odkształcenia.
Trzeci błąd to oszczędzanie na hydroizolacji łazienki. Folia w płynie za 200-400 zł na łazienkę 5 m² to jedna z najtańszych pozycji w kosztorysie, a brak hydroizolacji prowadzi do zalania sąsiada, kosztów odtworzenia sufitu w mieszkaniu poniżej i utraty gwarancji na posadzkę. Norma PN-EN 14891 nie wymaga hydroizolacji w pokojach, ale wymaga jej w strefach mokrych, a ubezpieczyciel bez niej odmówi wypłaty po szkodzie.
Zielone sygnały u ekipy
Portfolio z realizacjami podobnymi do Twojego metrażu, referencje z ostatnich 6 miesięcy, umowa z wyszczególnionym zakresem i karami za opóźnienia, faktura VAT, gwarancja 24-36 miesięcy na wykonane prace.
Czerwone flagi
Brak pisemnej umowy, żądanie 50-70% zaliczki przed rozpoczęciem, brak stałego adresu firmy, brak narzędzi pomiarowych, „zrobimy po znajomości", odmowa pokazania wcześniejszych realizacji.
Czwarty błąd, towarzyszący zwłaszcza osobom kupującym mieszkanie z kredytem, to pominięcie kwestii formalnych przy rozliczeniu transz. Bank wymaga faktur, przelewów bezpośrednich i zgodności zakupów z celem kredytowym. Gotówka „do ręki" ekipie to brak dokumentacji, a w konsekwencji odmowa uznania wydatku lub kłopoty z operatem szacunkowym po remoncie. Warto ustalić z doradcą kredytowym harmonogram wypłat transz i dopasować do niego etapy płatności dla wykonawców.
Piąty, powtarzający się błąd, to montaż drzwi wewnętrznych przed położeniem podłogi. Drzwi przycinane „na gotowo" stają się za niskie po dodaniu podłogi, a regulacja zawiasów nie zawsze to kompensuje. Poprawna kolejność to: wylewka, warstwa wyrównująca, posadzka, a dopiero potem pomiar i montaż ościeżnic.
⚠️ Pułapka: brak dylatacji obwodowej przy wylewce. Przy ścianach trzeba zostawić pas 8-10 mm wypełniony taśmą elastyczną. Bez tego parkiet pęcznieje, a płytki pękają w narożnikach już po pierwszym sezonie grzewczym.
Wybór ekipy remontowej bez stresu
Najlepsza ekipa to nie ta najtańsza, lecz ta, która ma stały skład od co najmniej trzech lat i realizuje 15-25 mieszkań rocznie. Stały skład oznacza, że ludzie znają swoje tempo i nawzajem się kontrolują, a to minimalizuje fuszerki. Zbyt mała ekipa, dwóch-trzech pracowników, remontuje 50 m² przez 8-12 tygodni, ekipa pięcioosobowa skończy w 5-6 tygodni. Różnica w cenie robocizny wynosi 8-15 tys. zł, ale zyskujesz miesiąc wynajmu mieszkania zastępczego, czyli 3000-5000 zł oszczędności.
Weryfikacja wykonawcy powinna przebiegać trzyetapowo. Najpierw portfolio i rozmowa telefoniczna. Potem wizja lokalna z pomiarem laserowym i rozmową o materiałach. Na koniec umowa pisemna z terminami, karami umownymi w wysokości 0,2-0,5% wartości kontraktu za każdy dzień opóźnienia oraz szczegółowym zakresem prac. Bez tych trzech elementów każda obietnica to tylko deklaracja.
Co wpisać w umowę z ekipą
- Szczegółowy zakres prac z podziałem na etapy i metraż
- Terminy rozpoczęcia i zakończenia każdego etapu
- Kary umowne za przekroczenie terminu i za wady ukryte
- Warunki gwarancji na wykonane prace (minimum 24 miesiące)
- Harmonogram płatności powiązany z odbiorem etapów
- Lista materiałów po stronie wykonawcy i po stronie inwestora
- Zasady rozliczenia materiałów zakupionych przez ekipę
Na etapie wyceny ekipa powinna podać stawkę za punkt elektryczny (180-280 zł), metr kwadratowy malowania (25-50 zł), metr bieżący glazury (120-200 zł) oraz dzienną stawkę robocizny ogólnej. Rozliczenie „od metra" daje przejrzystość, a „na akord" bez limitu godzin to prosta droga do przedłużania prac.
Kredyt hipoteczny na remont mieszkania w stanie deweloperskim
Banki oferują dwa warianty finansowania wykończenia. Pierwszy to podwyższenie kwoty kredytu hipotecznego o koszt remontu jeszcze przed wypłatą, w oparciu o kosztorys i umowę z wykonawcą. Drugi to kredyt gotówkowy na remont po transakcji, zabezpieczony hipoteką na nieruchomości. Pierwszy wariant jest tańszy o 1-3 punkty procentowe, ale wymaga szczegółowej dokumentacji i trwa dłużej o 2-4 tygodnie.
Przy rozliczeniu kredytu celowego bank akceptuje faktury VAT od wykonawców, rachunki za materiały budowlane oraz umowy z podwykonawcami. Gotówka wypłacana ekipie „do ręki" nie przechodzi weryfikacji, a w najgorszym wariancie bank żąda zwrotu nierozliczonej części transzy. Warto poprosić doradcę o listę akceptowanych dokumentów przed rozpoczęciem prac, żeby uniknąć sytuacji, w której faktura bez NIP-u kontrahenta lub przelew na prywatne konto właściciela firmy zostaje odrzucona.
Operat szacunkowy po remoncie może podwyższyć wartość nieruchomości o 5-15%, co daje realne korzyści przy refinansowaniu lub sprzedaży. Rzeczoznawca uwzględnia jakość materiałów, stan techniczny oraz zgodność z normami, dlatego warto zachować faktury i dokumentację fotograficzną z każdego etapu.
Formalności, odbiór i gwarancja po remoncie
Jeśli remont obejmuje wyburzenie ściany nośnej, zmianę układu instalacji gazowej albo ingerencję w konstrukcję budynku, potrzebujesz pozwolenia na budowę i projektu zamiennego z uprawnionym architektem. Dla typowych prac wykończeniowych wystarczy zgłoszenie lub w ogóle formalności nie są potrzebne, o ile nie naruszasz elementów wspólnych budynku. Art. 54 Prawa budowlanego reguluje kwestię pozwolenia na użytkowanie, ale dotyczy ona nowych budynków, nie remontów wewnętrznych.
Po zakończeniu prac wykonaj odbiór techniczny z udziałem kierownika robót, jeśli był wymagany, albo z doświadczonym inspektorem. Sprawdź poziom posadzek łatą dwumetrową (tolerancja 2 mm na 2 m), pion ścian (odchylenie do 3 mm/m), szczelność instalacji wodnej manometrem (ciśnienie próbne 0,6 MPa przez 30 minut), działanie wyłączników różnicowoprądowych testerem oraz drożność wentylacji anemometrem. Wszystkie odchylenia od norm zapisuje się w protokole odbioru, a wykonawca ma obowiązek usunąć wady w ustalonym terminie.
Rękojmia za wady fizyczne prac remontowych wynosi 5 lat od wydania mieszkania, zgodnie z art. 568 Kodeksu cywilnego, a rękojmia za materiały objęta jest gwarancją producenta, zwykle 2-25 lat w zależności od kategorii. Dokumentuj wszystko zdjęciowo i pisemnie, bo bez dowodu nawet oczywista wada staje się sporna.
FAQ praktyczne: najkrótsze odpowiedzi na najważniejsze pytania
Ile trwa wykończenie mieszkania w stanie deweloperskim? Realny harmonogram dla 50 m² przy dobrej ekipie to 10-14 tygodni od rozpoczęcia prac murarskich do oddania kluczy. Dodaj 2-4 tygodnie na projekt, formalności i zamówienia, co daje łącznie 3-4 miesiące od podpisania umowy z deweloperem.
Czy da się wykończyć mieszkanie samodzielnie? Przy podstawowych umiejętnościach i pomocy jednej drugiej osoby możliwe, ale zajmuje 2-3 razy więcej czasu niż z ekipą. Samodzielnie wykonane instalacje elektryczne i hydrauliczne wymagają odbioru przez uprawnionego elektryka lub hydraulika, bo ubezpieczyciel odmówi wypłaty po awarii, jeśli brakuje stosownych uprawnień.
W jakiej kolejności kupować materiały? Najpierw płytki i armatura, bo dostawa 2-4 tygodnie. Potem panele, drzwi wewnętrzne, oświetlenie, gniazdka, farba. Biały montaż i meble kuchenne zamawia się na końcu, gdy pomieszczenia mają już finalne wymiary.
Czy kolejność ma znaczenie przy braku windy? Ogromne. Transport płyt, worków z gładzią i paneli po schodach to fizyczne i finansowe wyzwanie. Zwyżka na materiały przy braku windy sięga 10-20%, dlatego etap dostaw warto rozłożyć na mniejsze partie zgodnie z postępem prac.
Checklista 30-punktowa przed startem i po remoncie
| Przed startem | W trakcie | Po remoncie |
|---|---|---|
| 1. Analiza umowy deweloperskiej | 11. Kontrola pionu ścian | 21. Protokół odbioru z ekipą |
| 2. Pomiary własne lokalu | 12. Test szczelności instalacji | 22. Pomiary posadzek łatą |
| 3. Projekt aranżacji | 13. Próba ciśnieniowa ogrzewania | 23. Sprawdzenie działania RCD |
| 4. Kosztorys z rezerwą 15% | 14. Zdjęcia warstw pod posadzką | 24. Anemometr w kratkach wentylacji |
| 5. Umowa z ekipą + kary | 15. Hydroizolacja łazienki | 25. Faktury i gwarancje w segregatorze |
| 6. Zamówienie płytek i armatury | 16. Dylatacje obwodowe wylewki | 26. Aktualizacja operatu szacunkowego |
| 7. Zgłoszenie robót (jeśli wymagane) | 17. Pomiar wilgotności podłogi | 27. Zgłoszenie wykończenia do ubezpieczyciela |
| 8. Ustalenie harmonogramu z bankiem | 18. Kontrola kątów płytek | 28. Przegląd klimatyzacji (jeśli jest) |
| 9. Zabezpieczenie klatek i windy | 19. Odbiór etapu malowania | 29. Wymiana zamków po ekipie |
| 10. Dostęp do wody i prądu na budowie | 20. Montaż osprzętu | 30. Odnowienie polisy mieszkania |
Remont mieszkania deweloperskiego nie musi być skokiem w ciemno, nawet jeśli robisz to pierwszy raz. Różnica między osobami, które kończą w terminie i w budżecie, a tymi, które błądzą przez pół roku, sprowadza się do trzech nawyków: spisany projekt, harmonogram w tygodniach, pisemna umowa z karami za opóźnienia. Reszta to konsekwencja w trzymaniu się planu i gotowość do korygowania drobnych decyzji, zanim staną się kosztownymi błędami.
Jeśli właśnie stoisz na progu tego procesu, zacznij od pobrania 30-punktowej checklisty w formacie PDF, która prowadzi przez każdy etap od analizy umowy deweloperskiej aż po odnowienie polisy po remoncie. Sprawdzona lista kontrolna pozwala uniknąć 90% błędów początkujących inwestorów i utrzymać budżet w ryzach, nawet jeśli w trakcie pojawią się nieprzewidziane wydatki.